Хүн төрөлхтний хэдийдсэн хэрэглээ, тансаглалаас үүдсэн экологийн доройтол урьд хожид байгаагүйгээр гамшиг тарьж мэдэх эринд бид амьдарч байна. Мөнх цас, мөсгүй газар нутгийн нийт 75 хувьд өдгөө өөрчлөлт орж, хүний гар хүрээгүй онгон, атар газрын хэмжээ дөнгөж 25 хувь боллоо. Далай тэнгис ч ялгаагүй гамшигт өртсөөр байна. Сүүлийн 100 жилийн хугацаанд том болон дунд хэмжээний загасны 90 хувийг хүнсний хэрэглээнд зориулан барьж дуусгасан мэдээлэл бий. Аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйгаас үүдэлтэй хүлэмжийн хийн ялгаралт, ой огтлох явдал 1970 оноос эрс нэмэгдсэн. Энэ бүхний дүнд дэлхийн дулаарал хурдсаж буй.

 

2030 он гэхэд хүлэмжийн хий, хөрсний асуудлыг шийдэх гарц олохгүй бол дэлхийн биологийн төрөл зүйлд бүхэлд нь заналхийлэх байгалийн гамшиг нүүрлэх эрсдэл тулгараад буйг судлаач, шинжээч, байгаль хамгаалагчид онцлох болсон. Ийм учраас цэвэр агаар, цэвэр ус, хүнсний ногоо, ургамал нүдний гэм болж, хар салхи, ойн түймэр, үер, хөрсний гулгалтын давтамж ихсэж буй билээ. Дэлхийд амьдарч буй хүн, амьтан, ургамал бүгдэд шинэ нөхцөлд дасан зохицох, үгүй бол мөхөх хоёр л зам бий. Өөрөөр хэлбэл, хүн төрөлхтөн мөхөхгүйн тулд байгаль хамгаалах талаар сүүлийн 100 жилд хийснээсээ хэд дахин илүүг ирэх 30 жилд хийхээс өөр аргагүй болж байна.

 

2010 онд батлагдсан Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаарх Парисын гэрээ зэрэг олон улс даяар мөрдөх хэлэлцээр, гэрээний дагуу хуурай газрын 15 хувь, далайн долоон хувийг л хамгаалалтад аваад байна. 2030 он гэхэд энэ хэмжээг нэмэгдүүлж, гэрээг биелүүлж, хэрэгжүүлэхэд анхаарахгүй бол хожимдоно гэж судлаачид анхааруулсаар. БНХАУ-ын Юннан мужийн Куньмин хотод болох НҮБ-ын Биологийн төрөл зүйлийн асуудлаарх дээд хэмжээний уулзалтаар ч энэ асуудлыг хөндөх бөгөөд эрдэмтэд, судлаачид “Байгаль хамгаалах бүх нийтийн гэрээ” боловсруулжээ. Энэ гэрээг шинжлэх ухаанд суурилсан өгөгдөл, тоо баримт, судалгаанд тулгуурлан хуурай газрын 30 хувь, усны 50 хувийг хамгаалах үе шатуудыг тодорхой графикаар заасан байна. Хэрэв энэ гэрээг батлан, хэрэгжүүлж чадвал 2050 он гэхэд хуурай газрын 50, далай тэнгисийн 50 хувийг хамгаалалтад авах нөхцөл бүрдэх юм. 

 

Дэлхийн нийт талбайн 30 хувийг 2030 он гэхэд хамгаалалтад авах нь итгэмээргүй сонсогдож буй ч боломжтой зүйл гэж эрдэмтэд үзэж байгаа аж. Хөрс, мод, агаар, усыг ашиглах зайлшгүй шаардлага бидэнд бий ч технологи, хөрөнгө, хүчин чадлаа тооцооллын дагуу бүрэн ашиглавал байгалийн нөөцийг зохистой хэрэглэж, хамгаалж, болзошгүй  эрсдлийг бууруулж чадна. Жил ирэх бүр өсөн нэмэгдэж буй хүн амын хүнсний хэрэгцээг одоо байгаа ногоо, жимс, бүтээгдэхүүнээс гарч буй хаягдлын хэмжээг багасгах замаар хангаж болно. Загас агнуур, хөдөө аж ахуйн салбарт өгдөг татаас, санхүүжилтийг байгаль хамгаалахад зарцуулбал энэ нь жил бүр 125 их наяд ам.доллар болно. Байгаль хамгаалах ажлыг зөв хийж, аль болох их хэмжээний газар нутгийг хамгаалалтад авч чадвал ирээдүй хойчоо, ирээдүй хойчтой хамт амьдрах амьтан, ургамлыг ч хамгаалж чадна гэж мэргэжилтнүүд үзэж байна.

Эх сурвалж: https://www.project-syndicate.org