Ард түмний гэдэс “тасарлаа”, бүсээ чангалсаар байтал. Эмнэлгийн хонгил нь хатгаатай хүүхдээр дүүрэн, хот, хөдөөгүй шатахуунгүй, хөлдөж үхэхэд бэлэн, эрүүл мэндийн даатгалын сан нь мөнгөгүй, хорт хавдар тэргүүтэй хүнд өвчтөнүүд нь үхэл, амьдралын заагт, төрийн албан хаагчид нь цалингүй, татвар төлөгчид нь дансаа хаалгачихсан, ардын багш нар нь цалингаа нэмүүлэхээ хүлээгээд суучихсан гээд түм буман асуудал энэ улсад яралзаж байна.

ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАР

        Утаатай, тас няс хийсэн Улаанбаатарын өвөл дэндүү урт. Идэр есийн хүйтэн эхэлж амжаагүй байхад ханиад томуунд дарлуулж эхэлсэн, нийслэлчүүд. Нийслэлийн түргэн тусламжийн төвд хоногт 2000 гаруй дуудлага ирж байна. Энэ нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 67 хувиар өссөн үзүүлэлт гээд бодвол эрүүл мэндийн салбарт аюулын харанга дэлдэж байгаа нь илт. Уг нь Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэн халуун намраар “Ханиад томууны үед хүүхдүүдийг эмнэлэгийн коридорт хэвтүүлэхгүй” гээд ам гарч байлаа. Харамсалтай нь,  хэлсэн үгнийх нь шүлс ч хатаж амжаагүй шахам байхад эмнэлгийн коридор эхнээсээ дүүрч, хүйтэн шалан дээр халуурч, бүлээрсэн хүүхдүүд амь нэхэж,  тэвэрсэн эцэг эхчүүд эмнэлгийн байгууллагад хэдэн цагаар дараалалд зогсоод, сандарч байна. Сайдынх нь орон тооны зөвлөх сандарч гарч ирээд, сургууль, цэцэрлэгийг цахимжуулах санал гаргасан. Эмнэлгийнхээ хүчин чадал, авах арга хэмжээг өөрчлөхгүй хэрнээ хүүхдүүдийг гэрт нь “хорьж”, цахимжуулчихаж байгаа юм. Дээрээс нь, хамгийн ноцтой нь Эрүүл мэндийн даатгалын сан нь “дампуурчихсан”. Хорт хавдар тэргүүтэй хүнд өвчтөнүүд даатгалын сан мөнгөгүйгээс болж, мэс засалд орж чадахгүй үхэл, амьдралын заагт тарчилж байгаа юм. Дээрээс нь, эмч, ажилтнуудынхаа гүйцэтгэлийн 50 хувийг ч нэмж чадахгүй дээрээ тулчихаад байна шүү дээ.

ШАТАХУУН

       Г.Дамдинням сайд ард түмнийхээ тэвчээрийг шалгаж байна. Халуун намраас хахир өвлийн хүйтэн хүртэл хэчнээн ч удаа шатахуун тасрав. Иргэд хэдэн сар хонон өнжин дугаарлаж байна гэж санана. Яг л картын бараанд дуугарлаж байсан үе рүү буцчихсан аятай тэмцэлдэж байна. Тэр үеийнхийг бодвол ард түмэн нь үг, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэхээс өөрөөр өөрчлөгдсөн зүйл алга, үнэндээ. Нийслэлд 247 шатахуун түгээх станц бий. УИХ-ын гишүүн асан Ц.Анандбазарын “Сод Монгол”-ын 43, УИХ-ын гишүүн асан О.Содбилэгийн “Петро стар”-ын 39, УИХ-ын гишүүн асан Б.Баттөмөрийн “Тэс”-ийн 38, УИХ-ын гишүүн П.Батчимэгийн ах, дүү нарын “Шунхлай”-н 35 мэтээр. Уг нь Улаанбаатарыг шатахуунаар хэл амгүй хангахад хангалттай тоо. Даанч эд нар нь Г.Дамдиннямыгаа элэг бариад юм уу, ард түмнийг басамжлаад юм уу, эсвэл Засгийн газрыг барьцаалаад байдаг юм уу, шатахуунаа хэвийн олгохгүй өдийг хүрлээ. Г.Дамдиннямд “орилох”-оос өөр авч хэрэгжүүлж байгаа ажил алга. Төрийн ордонд үс, гэзгэндээ анхаараад, хэвлэлийн өмнө гарч ирэхээрээ сагсуу жаал шиг ард түмнийгээ “доромжлоод” сууж байна. Энэ оныг дуустал шатахуун хязгаартай олгох юм билээ. Оны дараа ч юу болохыг ард түмэн бүү хэл Г.Дамдинням мэдэхгүй. Өчигдөр Аж үйлдвэр, эрдэс баялагийн яамны Газрын тос, бодлогын газрын дарга Ч.Хишигдалай “Шатахууны хомсдолын асуудал өнөө маргаашдаа шийдэгдэнэ. Монгол Улс өнгөрсөн жил сард 60 мянган тонн шатахуун хэрэглэдэг байсан. Долдугаар сард аймаг, сумдын 100 жилийн ой болсон. Тэр үед 75 мянган тонн  шатахуун хэрэглэсэн. Гэтэл өнгөрсөн арваннэгдүгээр сард 75 мянган тонн түлш авсан ч хомсдол үүссэн. Арванхоёрдугаар сард 82 мянган тонн шатахуун авахаар ОХУ-д захиалга өгчихсөн байгаа. Оноос өмнө үйлдвэрүүд шатахуунаа бүрэн нийлүүлэх ёстой" гэж мэдээлэл өгсөн. Үнэндээ, энэ зангууны үлгэр биз ээ. Одоо, өнөөдөр, маргааш гэдэг цаг хугацаа тэдний хувьд дуусахгүй юм байна.

БОЛОВСРОЛ

        Намаржин “нүдүүлсэн” П.Наранбаяр сайдын яс амрах болоогүй байна. Сургууль, цэцэрлэгийн өвлийн амралт эхэлж байгаа хэдий ч багш нарын цалингийн асуудал ахиад сөхөгдөх нь. Хүйтэн, сэрүүн орохоос өмнө багш нар ажил хаялт зарлаж, цалингаа нэмүүлэх асуудлыг тохиролцсон гэхдээ. Гэхдээ улс төсөвгүй, хэчнээн их наядын алдагдалтай учраас цалингийн асуудал дахиад хойшлох нь. Тэгэхээр ахиад асуудал үүснэ гэсэн үг. Багш нар хэзээ, дахиад ажилт хаялт зарлахыг мэдэхгүй. Цалингаа нэмүүлэхээс гадна гүйцэтгэлийн үнэлээний урамшууллаа авч чадаагүй, таван жилийн тэтгэмжээ аваагүй багш нар олон байна. Монголын хүүхэд, багачуудын сурах эрхийг багш нарын цалин, цахим хичээл хоёр үнэндээ зөрчиж байна. Дахиад ажил хаялт зарлавал боловсролын салбар дампуурах замдааа шударлаа гэсэн үг.

ТАТВАР, ТӨРИЙН АЛБАН ХААГЧИЙН ЦАЛИН, ТӨСӨВ

           Татвар төлөгчид “тасарлаа”. Бүсээ чангалж, тэмцсээр байгаад дууслаа. Татварын өр нь талийсан, компанийнхаа дансыг хаалгачихсан өчнөөн аж ахуй нэгж байна. Одоо тэдэнд тэсэх зай, тэвчээр ч байхгүй байж мэдэх нь. Данс хааж, бүдүүлгээр татвар төлдөг байдлыг хална гэсэн том амлалтад итгээд, итгэл нь тасарлаа.

Түүнээс гадна, төрийн албан хаагчид нь төсөв байхгүйгээс болоод арванхоёрдугаар сарын цалингаа авч чадахгүйд хүрч, төр гүйцэтгэлийн үнэлгээний төсвөө тавьж чадахгүйд хүрлээ. Цалин, тэтгэврээ тавьж чадахгүй байгаа улс “дампуурчихсан” гэсэн үг биз дээ. Энэ мэт асуудал тоож байгаа ч юм алга. Дэд сайд, дээгүүр доогуур албан тушаалын томилгоо явагдаад, албан тушаалын бялуугаа хуваагаад л сууж байна.

Үнэндээ, Засгийн газар үнэнд гүйцэгдлээ. Цалин, тэтгэврээ тавьж чадахгүй, төсөвгүй, их наяд, наядаар нь алдагдалтай, 2026 оны төсвөө урьдчилж аваад, урд хормойгоо нөхөөд дууслаа.